Nga Redi Minga:
Konflikti i fundit midis Iranit dhe Izraelit, ku në mënyrë të tërthortë është përfshirë edhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, duket se po hyn në një fazë ku rezultati final mund të mos jetë një fitore ushtarake, por një marrëveshje strategjike midis fuqive të mëdha.
Rifillimi i përplasjes ndodhi pas një pauze të shkurtër, në një moment kur SHBA pretendoi se kishte goditur dhe shkatërruar bazat bërthamore iraniane. Megjithatë, shumë analistë dhe vëzhgues të pavarur vënë në dyshim nëse këto baza u asgjësuan realisht.
Nëse analizohet me kujdes dinamika e konfliktit, lind një pyetje thelbësore:
A e ka Irani tashmë armën bërthamore?
Zyrtarisht, komuniteti ndërkombëtar nuk ka konfirmuar se Teherani posedon armë bërthamore. Megjithatë, zhvillimet e fundit në fushën ushtarake dhe mënyra se si Irani po përballet me presionin e SHBA dhe Izraelit kanë ngritur dyshime serioze tek shumë analistë.
Sepse sjellja strategjike e një shteti shpesh tregon më shumë sesa deklaratat diplomatike.
Pse ekziston dyshimi se Irani mund ta ketë armën bërthamore
Ka disa elemente që ngrenë dyshime serioze mbi këtë çështje.
Së pari, mënyra se si Izraeli rifilloi ofensivën. Sulmi erdhi papritur dhe pa një konfirmim të qartë nga SHBA. Kjo tregon se kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu mund të ketë vepruar për të detyruar amerikanët të përfshihen në konflikt.
Izraeli hyri në këtë betejë me një strategji shumë të rrezikshme: eliminimin e liderit suprem iranian, Ajatollah Ali Khamenei. Logjika pas kësaj strategjie ishte se një goditje ndaj udhëheqjes do të shkaktonte një shpërthim të brendshëm në Iran dhe destabilizim të regjimit.
Por kjo nuk ndodhi.
Përkundrazi, shoqëria iraniane u konsolidua përballë presionit të jashtëm, duke treguar se llogaritjet strategjike izraelite mund të kenë qenë të gabuara.
Në të njëjtën kohë, mënyra se si Irani është përballur me presionin ushtarak ka ngritur pikëpyetje të tjera. Goditjet ndaj objektivave strategjike, sfidimi i hapur i SHBA dhe veprimet në rajon tregojnë një vetëbesim të madh ushtarak.
Një shtet që sfidon drejtpërdrejt fuqinë më të madhe ushtarake në botë zakonisht nuk vepron në këtë mënyrë nëse nuk është shumë i sigurt për kapacitetet e tij strategjike.
Për këtë arsye disa analistë besojnë se Irani mund të ketë një kartë shumë më të fortë sesa ajo që duket publikisht.
Amerika dhe loja e saj më e kujdesshme
Ndryshe nga Izraeli, Shtetet e Bashkuara duket se kanë vepruar me më shumë kujdes strategjik.
Para përshkallëzimit të fundit, ekzistonin sinjale se Washingtoni ishte afër një marrëveshjeje me Teheranin për programin bërthamor dhe stabilitetin rajonal. Por kjo rrugë negociatash u ndërpre në mënyrë të papritur pas sulmit izraelit.
Kjo krijon përshtypjen se Izraeli ndërhyri për të bllokuar një marrëveshje që mund të ndryshonte ekuilibrat në Lindjen e Mesme.
Në të njëjtën kohë, shumë komentues në media dhe rrjete sociale kanë filluar të akuzojnë presidentin amerikan Donald Trump se është nën presionin e lobit izraelit.
Por ekziston edhe një interpretim tjetër.
Trump mund ta dijë shumë mirë se një luftë e gjatë me Iranin është pothuajse e pamundur të fitohet.
Gabimi strategjik i SHBA në Afganistan
Një faktor tjetër i rëndësishëm është vendimi i administratës së Joe Biden për t’u tërhequr nga Afganistani.
Nëse SHBA do të kishte ende bazat ushtarake në Afganistan, presioni strategjik mbi Iranin do të ishte shumë më i madh. Afganistani ishte një pozicion kyç për të kontrolluar rajonin.
Pa atë prani ushtarake, opsionet e SHBA janë më të kufizuara.
Edhe vetë Izraeli nuk ka kapacitetin ushtarak apo ekonomik për të zhvilluar një luftë të gjatë tokësore kundër Iranit.
Ngushtica e Hormuzit dhe ndikimi global
Një nga kartat më të forta të Iranit është kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit.
Nëse kjo rrugë strategjike e transportit të naftës bllokohet, pasojat do të jenë globale. Kina dhe India janë ndër vendet që do të goditeshin më rëndë nga një krizë energjetike e këtij lloji.
Kjo është arsyeja pse SHBA ka interes të madh për ta stabilizuar situatën dhe për të arritur një marrëveshje.
Nëse Izraeli do të këmbëngulte në përshkallëzimin e konfliktit, rreziku për një katastrofë rajonale do të ishte shumë i madh.
Faktorët historikë dhe strategjikë të Iranit
Irani është një nga shtetet më të vjetra dhe më të qëndrueshme në rajon.
Populli iranian ka një histori të gjatë shtetformuese dhe për më shumë se pesë shekuj kufijtë e tij nuk kanë ndryshuar në mënyrë drastike. Për më tepër, gjatë dekadave të fundit Irani ka investuar shumë në ndërtimin e një infrastrukture të thellë ushtarake dhe mbrojtëse.
Në këto 40 vite, vendi ka zhvilluar fortifikime, raketa balistike, kapacitete kibernetike dhe sisteme të avancuara mbrojtëse.
Këto investime kanë krijuar një aparat ushtarak që e bën Iranin një kundërshtar shumë të vështirë për çdo fuqi të jashtme.
Nëse Irani ka arritur ose është shumë pranë ndërtimit të armës bërthamore, atëherë kjo do të ndryshonte plotësisht balancën e fuqisë në Lindjen e Mesme.
Lufta tjetër e Iranit: fronti kibernetik
Një dimension që shpesh neglizhohet është lufta kibernetike.
Irani konsiderohet një nga superfuqitë më të avancuara në këtë fushë dhe ka treguar se mund të godasë sisteme kritike infrastrukturore.
Kjo është një nga arsyet pse disa vende europiane janë shumë të kujdesshme për t’u përfshirë në këtë konflikt.
Europa, e goditur rëndë nga krizat ekonomike dhe energjetike të viteve të fundit, nuk e ka luksin e një destabilizimi tjetër të madh.
Rusia dhe heshtja e saj
Nga ana tjetër, Rusia nuk ka interes të përfshihet drejtpërdrejt në këtë konflikt.
Moska është e fokusuar në luftën në Ukrainë dhe në konsolidimin e pozicionit të saj në Evropën Lindore.
Për Rusinë, një konflikt i gjatë në Lindjen e Mesme mund të jetë edhe një mundësi strategjike për të shpërqendruar Perëndimin nga lufta në Ukrainë
Në fund të kësaj krize mund të dalin disa zhvillime të mëdha strategjike:
- dobësimi i rolit të Izraelit në rajon
- riformatimi i marrëdhënieve SHBA–Iran
- kontroll më i madh amerikan mbi tregun global të energjisë
- rritje e presionit mbi Europën për t’u rreshtuar në kampin amerikan
Nëse këto zhvillime realizohen, atëherë konflikti aktual mund të mos jetë thjesht një luftë rajonale, por pjesë e një transformimi më të madh të rendit global.
Dhe sot me të drejt shtrohet pyetja:
Nëse Irani ka armë bërthamore kjo do mbetet një nga misteret më të mëdha të politikës botërore.
Sepse një gjë po duket e qartë: Irani sot po sillet si një superfuqi ushtarake që nuk ka frikë as nga përplasja me SHBA dhe as nga Izraeli.
Dhe në këtë realitet të ri strategjik, përplasja aktuale mund të përfundojë jo me një fitore të qartë ushtarake, por me një marrëveshje të madhe gjeopolitike që do të ndryshojë balancat e Lindjes së Mesme për dekadat e ardhshme.
Sepse historia ka treguar shpesh se pas përplasjeve më të ashpra lindin marrëveshjet më të mëdha.